Przyjmujesz escitalopram? Działanie, bezpieczeństwo i ciągłość recepty w jednym miejscu

Escitalopram w skrócie: grupa, nazwy, postaci

Escitalopram (w dokumentach urzędowych pisany też jako escytalopram) ma kod ATC N06AB10 i należy do leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI. W polskich aptekach znajdziesz go pod wieloma nazwami handlowymi, między innymi Escitil, Elicea, Mozarin, Depralin, Aciprex, Lexapro, a także jako Escitalopram Actavis czy Escitalopram Bluefish.

Escitalopram występuje w trzech postaciach: klasyczne tabletki powlekane, tabletki rozpuszczające się w ustach (obie w mocach 5, 10, 15 i 20 mg) oraz krople, zawierające 20 mg substancji w każdym mililitrze. Moc, postać i sposób przyjmowania ustala lekarz prowadzący. Ta strona nie zastępuje ulotki, tylko pomaga ją zrozumieć i uporządkować informacje, zanim zajmiesz się formalnościami.

W jakich zaburzeniach stosuje się escitalopram

Punkt 4.1 Charakterystyki Produktu Leczniczego Escitil podaje pięć wskazań. Każde z nich wymaga rozpoznania postawionego przez lekarza, zwykle psychiatrę, więc lista poniżej nie służy do samodzielnej diagnozy.

• epizody dużej depresji;
• zaburzenie lęku panicznego z agorafobią albo bez niej;
• społeczne zaburzenie lękowe, czyli fobia społeczna;
• uogólnione zaburzenie lękowe;
• zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne.

Mechanizm działania i czas do poprawy

Lek sprawia, że serotonina dłużej pozostaje w przestrzeni między komórkami nerwowymi, bo blokuje jej ponowne wchłanianie. Producent pisze w punkcie 5.1, że to właściwie cały mechanizm: do receptorów dopaminowych, histaminowych, cholinergicznych, benzodiazepinowych czy opioidowych substancja praktycznie się nie przyłącza. Nie działa więc doraźnie, jak leki uspokajające przyjmowane w razie potrzeby.

Na efekt trzeba poczekać, a ChPL podaje terminy osobno dla depresji, fobii społecznej i lęku panicznego. Przy depresji pierwsza wyraźna zmiana przychodzi przeważnie po dwóch do czterech tygodniach, a gdy objawy miną, terapię prowadzi się jeszcze minimum pół roku, by poprawa się utrwaliła. Przy fobii społecznej producent również mówi o dwóch do czterech tygodniach. Przy lęku panicznym pełnię działania widać mniej więcej po trzech miesiącach.

Na początku bywa trudniej. U części osób z zaburzeniem lęku panicznego pierwsze dni leczenia przynoszą nasilenie lęku; ChPL podaje, że ta reakcja paradoksalna zwykle mija w ciągu dwóch tygodni nieprzerwanego leczenia. Działania niepożądane również występują najczęściej w pierwszym lub drugim tygodniu i zwykle słabną z czasem.

Ważne ostrzeżenie na pierwsze tygodnie i zmiany dawki

Depresja wiąże się ze zwiększonym ryzykiem myśli samobójczych, a poprawa może nie nadejść w pierwszych tygodniach leczenia. ChPL zaznacza, że ryzyko może wzrosnąć we wczesnym okresie poprawy, a w metaanalizie badań zachowania samobójcze częściej dotyczyły osób poniżej 25. roku życia przyjmujących leki przeciwdepresyjne. Szczególnej obserwacji wymaga początek leczenia i każda zmiana dawki.

Jeśli pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy, wyraźne pogorszenie nastroju albo nietypowe zmiany zachowania, natychmiast skontaktuj się z lekarzem. Poproś też kogoś bliskiego, żeby zwracał na to uwagę. Numery pomocy kryzysowej znajdziesz w ramce na tej stronie.

ChPL podkreśla również, że escitalopram nie powinien być stosowany u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat, a SSRI należy odstawić u każdej osoby wchodzącej w fazę maniakalną.

Działania niepożądane escitalopramu według tabeli z ChPL

Poniżej najważniejsze pozycje z punktu 4.8, pogrupowane według częstości. Według ChPL ich nasilenie i częstość zwykle zmniejszają się w miarę leczenia. Każdą uciążliwą dolegliwość opisz lekarzowi, zamiast samodzielnie przerywać leczenie.

• Bardzo często (częściej niż u 1 osoby na 10): ból głowy, nudności.
• Często (u 1 do 10 osób na 100): zmiany apetytu i zwiększenie masy ciała, lęk, niepokój, nieprawidłowe sny, obniżenie popędu płciowego, bezsenność albo senność, zawroty głowy, drżenie, biegunka lub zaparcie, suchość w ustach, nadmierne pocenie się, bóle stawów i mięśni, zaburzenia wytrysku i impotencja, zmęczenie, gorączka.
• Niezbyt często: zmniejszenie masy ciała, zgrzytanie zębami, pobudzenie, napady paniki, zaburzenia smaku, omdlenie, rozszerzenie źrenic, szumy uszne, przyspieszone bicie serca, krwawienie z nosa, wysypka i świąd.
• Rzadko: reakcje anafilaktyczne, agresja, omamy, zespół serotoninowy, zwolnienie akcji serca.
• Częstość nieznana: hiponatremia, mania, myśli i zachowania samobójcze, akatyzja, drgawki, wydłużenie odstępu QT i zaburzenia rytmu, niedociśnienie ortostatyczne, mlekotok, priapizm.

Sytuacje wymagające pilnej reakcji lekarza

Zespół serotoninowy to stan potencjalnie zagrażający życiu. Wskazuje na niego jednoczesne pobudzenie, drżenie mięśni, skurcze kloniczne i wysoka temperatura. Ryzyko rośnie przy łączeniu escitalopramu z innymi lekami serotoninergicznymi, na przykład tryptanami, tramadolem czy innymi opioidami. Przy takich objawach potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Serce. Escitalopram powoduje zależne od dawki wydłużenie odstępu QT. Kołatanie serca albo omdlenia mogą oznaczać zaburzenia rytmu serca: zgłoś je lekarzowi od razu, bo według ChPL leczenie należy wtedy przerwać i wykonać EKG. U osób ze stabilną chorobą serca przed leczeniem rozważa się kontrolę EKG, a hipokaliemię i hipomagnezemię koryguje się przed jego rozpoczęciem.

Inne sygnały alarmowe to pierwszy w życiu napad drgawek, nietypowe krwawienia i siniaki (szczególnie przy lekach przeciwzakrzepowych albo NLPZ) oraz nagły ból oka z pogorszeniem widzenia, bo SSRI mogą wywołać jaskrę z zamkniętym kątem u osób predysponowanych.

Przeciwwskazania i leki, których nie wolno łączyć

Według punktów 4.3 i 4.5 ChPL escitalopram jest przeciwwskazany w następujących sytuacjach. Jeśli którakolwiek Cię dotyczy, a lekarz o niej nie wie, opisz to we wniosku.

• nadwrażliwość na escitalopram lub substancje pomocnicze;
• jednoczesne leczenie nieselektywnymi, nieodwracalnymi inhibitorami MAO (ChPL wymaga przerwy 14 dni po ich odstawieniu i co najmniej 7 dni w drugą stronę);
• łączenie z moklobemidem albo linezolidem, ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego;
• rozpoznane wydłużenie odstępu QT albo wrodzony zespół wydłużonego QT;
• łączenie z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT, wśród których ChPL wymienia między innymi niektóre leki przeciwarytmiczne i przeciwpsychotyczne, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne oraz hydroksyzynę.

Kieliszek, kierownica, ciąża: codzienne pytania przy escitalopramie

Alkohol. ChPL nie przewiduje interakcji farmakologicznej z alkoholem, ale jak przy innych lekach psychotropowych łączenie z alkoholem nie jest zalecane. Alkohol sam w sobie pogarsza przebieg depresji i lęku, więc warto omówić z lekarzem, ile i jak często pijesz.

Samochód i maszyny. Wykazano, że escitalopram nie wpływa na sprawność intelektualną ani psychomotoryczną, ale ChPL przypomina, że każdy lek działający na psychikę może zaburzać osąd. Przy senności albo zawrotach głowy nie siadaj za kierownicę.

Ciąża. ChPL mówi, że w ciąży leku nie należy stosować, poza sytuacjami bezwzględnej konieczności, i to dopiero po starannej ocenie, czy korzyść przeważa nad ryzykiem. Równocześnie w ciąży trzeba unikać nagłego przerwania leczenia. Przy stosowaniu do późnych etapów ciąży noworodek wymaga obserwacji, a ChPL opisuje zwiększone ryzyko przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodka (około 5 przypadków na 1000 ciąż wobec 1-2 w populacji ogólnej) i krwotoku poporodowego. Planowaną albo stwierdzoną ciążę omów z psychiatrą prowadzącym.

Karmienie piersią. Przypuszcza się, że escitalopram przenika do mleka, dlatego ChPL nie zaleca karmienia piersią w trakcie leczenia.

Inne interakcje. Ostrożności wymagają leki przeciwzakrzepowe, NLPZ, preparaty z dziurawcem, leki obniżające próg drgawkowy oraz inhibitory CYP2C19, takie jak omeprazol czy flukonazol. Pełną listę przyjmowanych leków i suplementów wpisz do wniosku.

Czy escitalopram uzależnia i czy jest „psychotropem”

Potocznie „psychotropem” nazywa się każdy lek działający na psychikę, i w takim sensie ChPL też używa tego słowa. Prawnie escitalopram nie znajduje się jednak w rozporządzeniu w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych. Wydaje się go na zwykłą receptę Rp, bez szczególnych zasad obowiązujących na przykład przy benzodiazepinach.

Charakterystyka nie opisuje uzależnienia w rodzaju tego, które wywołują benzodiazepiny. Opisuje natomiast objawy po przerwaniu leczenia, które są częste. To powód, dla którego o odstawieniu decyduje się razem z lekarzem, a nie z dnia na dzień.

Odstawienie i przejście na inny lek: plan zawsze z lekarzem

Dolegliwości po zakończeniu terapii w badaniach klinicznych zgłaszała mniej więcej co czwarta osoba leczona tym lekiem (około 25%), wobec 15% w grupie placebo. Typowe objawy to zawroty głowy, zaburzenia czucia (w tym wrażenie „porażenia prądem”), bezsenność i wyraziste sny, niepokój, nudności, drżenie, pocenie się, bóle głowy, kołatanie serca, drażliwość i zaburzenia widzenia. Zwykle pojawiają się w pierwszych dniach i mijają w ciągu około 2 tygodni, choć u części osób trwają dłużej.

Dlatego ChPL zaleca stopniowe zmniejszanie dawki, rozłożone w czasie według potrzeb pacjenta. Tempo odstawiania ustala lekarz. Zmiana na inny lek, na przykład na sertralinę czy fluoksetynę, to również decyzja psychiatry: przy przejściach między lekami działającymi na serotoninę trzeba pilnować odstępów i interakcji.

Uwaga praktyczna: przerwa w leczeniu wynikająca z tego, że skończyła się recepta, też jest nagłym odstawieniem. Zadbaj o przedłużenie z wyprzedzeniem.

Zamienniki: Escitil, Elicea, Mozarin, Depralin i inne

Wszystkie te preparaty zawierają escitalopram. Różnią się producentem, dostępnymi postaciami (na przykład tabletki rozpuszczające się w ustach w wersjach ODT albo krople) i substancjami pomocniczymi. Nie są to więc różne leki, tylko różne produkty tej samej substancji.

Jeśli w aptece dostaniesz inny preparat niż dotychczas, sprawdź na opakowaniu moc i postać. Wskazania i skład pomocniczy mogą różnić się między produktami, więc przy alergiach przeczytaj ulotkę konkretnego preparatu. O tym, czy zmiana jest w Twoim przypadku w porządku, rozstrzyga lekarz albo farmaceuta.

Kontynuacja leczenia escitalopramem przez wniosek online

Formularz służy wyłącznie do przedłużenia terapii, którą masz już ustaloną u psychiatry i potwierdzoną w dokumentacji medycznej. Postawienie rozpoznania i wybór pierwszego leku odbywają się na wizycie w gabinecie. Podstawę prawną daje art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty: lekarz może wypisać receptę potrzebną do kontynuacji bez badania, jeśli dokumentacja medyczna pokazuje, że stan zdrowia to uzasadnia.

Kolejność jest prosta: wypełniasz formularz z wywiadem, lekarz ocenia wniosek (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301), a gdy potrzebuje uzupełnień, pisze do Ciebie na czacie. Nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych. Lekarz może odmówić wystawienia recepty; opłata dotyczy oceny wniosku, więc przy odmowie nie podlega zwrotowi. Pełny opis znajdziesz na stronie usługi e-recepty psychiatrycznej.

Co mieć pod ręką przed rozpoczęciem:

• dokument od psychiatry z rozpoznaniem i zaleceniem escitalopramu albo zdjęcie ostatniej recepty z nazwą i mocą (jak dodać pliki, podpowiada strona o dołączaniu dokumentów);
• listę innych leków, zwłaszcza przeciwzakrzepowych, przeciwbólowych, na migrenę i preparatów z dziurawcem;
• informację o chorobach serca, padaczce, cukrzycy, jaskrze, ciąży albo karmieniu;
• wynik EKG, jeśli był wykonywany;
• jeśli wniosek składasz za kogoś, przeczytaj zasady zgłoszenia w imieniu bliskiej osoby.

Kod recepty i wizyta w aptece

Gdy lekarz wystawi e-receptę, otrzymasz jej kod dostępu. W aptece podajesz ten kod wraz z numerem PESEL; receptę zobaczysz też w Internetowym Koncie Pacjenta. Przy lekach przeciwdepresyjnych pamiętaj o kontroli u psychiatry prowadzącego: kontynuacja online nie zastępuje okresowej oceny leczenia.

Źródła

• Charakterystyka Produktu Leczniczego Escitil (URPL)
• Ulotka dla pacjenta Escitil (URPL)
• ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty
• rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych